Türk mitolojisi ile hem anlayış ve inanış, hem de sözsel köken açısından benzerlik taşıyan veya belirli
bir düzeyde bağlantılı görünen ancak aralarındaki ilişkiyi kurabilmek için yeterli veriye ulaşılamayan
kavramlardan en önemli görünenleri aşağıda verilmiştir.
AMAKA: Koruyucu Ruh. Canlı varlıkların, bitkilerin, hayvanların, (dağ, ırmak, göl, orman gibi) doğadaki
unsurların koruyucusu olan. (Köken: Tunguz)
ES: Yaratıcı Ruh. Tüm herşeyin yaratıcısı ve de koruyucu ruhudur. Erkekleri sağ, kadınları sol eliyle
çamurdan yaratmıştır. “Es Yenisey” unvanı en yüksek Tanrı için kullanılır. (Köken: Ostyak – Vogul)
ESKERİ: Yaratıcı Tanrı. Efsanelerde sonsuz suların içerisindeki derinliklerden çamur/balçık çıkararak
Dünya’yı yarattığı anlatılır. (Köken: Tunguz)
İLEM: Sessizlik Tanrısı. Konuşamayan yaratıcı tanrıdır. Sonsuz sessizliği yani (hem bireysel hem de
kozmik anlamda) varoluştan öncesini simgeler. (Köken: Ostyak)
KALA(V): Hastalık Cini. Sibirya inançlarında ölüm ve hastalık getiren varlıklardır. Kala’lar yeraltında
yaşarlar ve özellikle kalp hastalıklarına neden olurlar. (Köken: Koryak)
KAMAK: Vampir. İnsanların kanını emen bir canavar olduğu söylenir. Avrupa mitolojisindeki
“Vampir” kavramı ile ne düzeyde benzeştiği net değildir. (Köken: Koryak)
KELE(T): Ölümcül Şeytan. İnsanların ruhlarını alan bir varlık olarak tanımlanır. Ölüm getirir, bu
bağlamda bir tür ölüm meleği olarak da görülebilir. (Köken: Çukçi)
PON: Üstün Varlık. Yaratıcı tanrı olarak da izah edilir. Sözcüğün kökeni tarih öncesi çağlara
uzanmaktadır ve etimolojisi eldeki bilgilerle oldukça yetersizdir. (Köken: Yukagir)
PUGU: Güneş Tanrısı. Adaletin sağlayıcısı, onurlu yaşamın, iyilerin ve mazlumların koruyucusu,
kötülüklerin cezalandırıcısı olarak anılır. (Köken: Yukagir)
ŞELİ: Mamut Tanrı. Tunguzların bir kolu olan Evenklerin inançlarında bahsi geçen Mamut görünümlü
bir tanrıdır. (Köken: Evenk)
TANULA: Yeryüzü Ruhu. Toprağın, bitkilerin ve hayvanların koruyucu ruhudur. Yeryüzündeki yaşamın
devamını sağlar. (Köken: Koryak)
TANUTA: Toprak Ruhu. Toprağın yaratıcısı olarak görülür. Koryaklardaki “Tanula” adlı tanrı ile aynı
varlık mı yoksa farklı birer tanrı mı oldukları netleştirilememiştir. (Köken: Koryak)
TAYAN: Üstün Varlık. İnsanlar arası ilişkilere karışmayan üstün bir varlık olarak anılır. Batı
felsefesindeki “Deizm” akımını anımsatmakla birlikte kapsamları elbetteki farklıdır. (Köken: Koryak)
TOMAM: Kuş Tanrıça. Kuş kılığına girerek kanatlarını sallayınca tayleri dökülür. Dökülen tüylerden
yeni kazlar doğar. Göçmen kuşların koruyucusu olarak da görülür. (Köken: Ostyak)
YİTSİGEY: Yaratıcı Tanrı. Gilyak inançlarına göre en yüksek düzeydeki tanrıdır. Moğol mitolojisindeki
“Esege” ile ilgili görünmekle birlikte aradaki bağlantı netleştirilememiştir. (Köken: Gilyak)
KOVAKI – SAVAKI – HAVAKI: Yaratıcı Tanrılar. Üç yaratıcı tanrı olarak anılırlar. (Köken: Tunguz)
Kaynakça
Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, s.361.
