Bu çalışmada, tarihinde büyük hareketlilik yaşayan ve dil tasniflerinde, araştırıcılarca farklı gruplarda değerlendirilen Kırgızca’da yaşayan, bazı arkaik kelimeler tespit edilmiş ve bunlar eş değerlik açısından incelenmiştir.
Kırgız Türklerinin Tarihi
Çin kaynaklarında adları Kien-kun, K’i-ku, Kie-kou, Kök Türkçe yazılı metinlerde Kırgız, Tibetçe yazılı metinlerde Gir-kis olarak geçen Kırgız adının kökeni konusunda farklı görüşler mevcuttur.
Köktürk yazıtlarında anılan Türk boyları arasında tarihleri çok eskiye dayanan ve Çin kaynaklarında da geçenlerden biri de Kırgız etnik adıdır ancak VI. yüzyılın sonlarına ait Çin kaynakları Çin, Yunan, Köktürk, Arap, Çağatay, Acem ve Moğol kaynaklarında adı geçen Kırgızları “Hakas” olarak kaydetmiştir. Gömeç bu adlandırmanın Hunların yıkılışından sonra olduğunu belirtmektedir. Bu kaynaklarda M.Ö I. ve II. yüzyıllarda Hunlar zamanındaki olaylar anlatılırken Kırgız adı Mo-tun’un hâkimiyeti altına aldığı kavimler arasında anılmaktadır.
M.Ö IV. Yüzyılın ikinci yarısında Kuzey Çin’de oluşmaya başlayan Tabgaç sülalesiyle yakın ilişkilerde bulunan Kırgızlar, daha sonra onların hâkimiyetini kabul ettiler. Tabgaç hanedanlığının kuruluşunda da rol aldıkları söylenmektedir. IV. Yüzyılın sonları ile V. Yüzyılın başlarında bazı Kırgız kabileleri Orta Asya’da güçlenen bir diğer hanedanlık olan Juan-Juanlar’ın idaresi altına girmişlerdir. 560 yılında Mo-kan Kağan idaresindeki Kök Türklerin idaresine giren Kırgızlar vergi vermek ve ihanet etmemek koşuluyla serbettiler. II. Kök Türk Kağanlığı döneminde de Türk Kağanlığına sadık kaldılar. Kül Tigin’in “yog törenine ” onlar da temsilci gönderdiler.
Kırgızlar 758 yılında Kök Türklerin yerine geçen Uygurların hakimiyetine girmiştir. 840 yılında ise Uygurları yenilgiye uğratarak Ötüken’e yerleşmiş ve bir devlet kurmuşlardır. Bu devlet ise 924 yılında Kara Hıtaylar tarafından ortadan kaldırılır. XIII. yüzyılda Orta Asya’nın Moğollar tarafından istila edilmesiyle Kırgızlar bıu devlete katılmışlardır.
Kırgızların Yenisey bölgesinden Tanrı dağlarına gelişi XVI-XVII. Yüzyıllar olarak verilmektedir. Kırgızlar Moğol imparartorluğu döneminde Çağatay ulusuna katılmışlardır. XVIII.yüzyılda ise Türkistan’da oluşan hanlıklara katılmışlardır. Daha sonra yani 1852 yılından itibaren Hokand Hanlıklarındaki iç karışıklıklar sonucu Türkistan şehirleri Rusların idaresine geçmiştir.
1918’de Ruslar, Bütün Türkistan’ı Türkistan Otonom Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adı altında birleştirmişlerdir. 1926 yılında ise Kırgızistan, “Kırgızistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti” adını almıştır. 1991 yılında ise “Kırgızistan Cumhuriyeti”bağımsızlığını kazanmıştır. (Gazi Üniversitesi Türkiyat Araştırma ve Uygulama Merkezi, Gazi Üniversitesi, www.turkiyat.gazl.edu.tr, (ET: 19.11.2008).
