TABBÂH: Pişirmek manâsında olan tabh masdarındandır. Hastahâne, İmâret ve Tekye gibi müesseselerde yemek pişirip hazırlayana ıtlak olunur. TAHSÎSÂT: Tahsîsin çoğuludur. Tahsîs lûgatte bir şey’i yalnız bir husûsa hasr ve tâyin eylemek demektir. TAHSÎSÂT KABİLİNDEN VAKF: Arâzi-i emîrîyyeden iken irâsdi (Bak. İrsadî vakıf) bir şekilde vakf edilmiş olan yerlerdir ki üç kısımdır.1-) Rekabe ve tasarruf hakkı hazinede kalarak yalnız mîrî menfaâtleri ...

U UHT: Kız kardeş manasındadır. Çoğulu ehavâtdır ki kız kardeşler demektir. Baba ana bir kız kardeş olursa uht li-ebeveyn, baba bir olursa uht lieb, ana bir kız kardeş olursa uht li-üm kelimeleriyle ifade olunur. UKBÂ: İsimdir. Bir işe terettüb eden ceza demektir. Dünyadaki amellerin mükâfat ve mücâzât mahalleri olduğu için alem-i âhirete alem-i ukbâ, dâr-ı ukbâ denir. Ceza âlemi demektir. ...

VÂİZ: Cami ve mescidlerde hazır olan cemate islâmi mevzûular üzerinde izâhatla va’z-u nasihatte bulunan zattır. Va’iz cemiyette en lüzumlu bir vazifedir. Her müslimin okuyup dini hükümleri öğrenmesi farz ise de okutulmayanlar ve okumayanlar ve okuyanların da bilmedikleri olabilir. Dünya ve ahiret saâdeti ise bilgiye ve dînî hükümlere riâyete mütevakkıfdır. Vaiz İslâmiyetin hükümleri ile beraber zamâna göre nasıl hareket edilmesi lazım geldiğini ...

YAYLA: Yazın çıkılıp otundan ve suyundan intifâ’ olunan arazidir. İki kısımdır. 1 – Defterhâne-i Âmire’de bir veya bir kaç kasaba ahalisine terk ve tahsis olunan yayladır ki, otundan suyundan ancak kendilerine mahsus olan mahaller ahalisi faydalanıp başkaları edemez. Yaylağın otundan ve suyundan faydalanan (intifa eden) ahaliden güçlerine göre yaylak resmi alınır. Bu gibi yaylaklar alınıp satılmaz ve tapu ile hiç ...

Zamm-ı mütevelli: icabında mütevelliye yardım etmek üzere hâkimin mütevelliye diğer bir kimseyi yardımcı olarak vermesidir. Zamm-ı mütevelli, büyük ve işi çok vakıflarda yapılır. Ayrıca atanan (bu yardımcı) mütevelli, asıl mütevellinin yardımcısı mesâbesindedir ki mütevellinin nezâreti altında bulunur. Bazı fukaha buna kayyim demektedir.  Zâkirler: tekyelerde ayin esnâsında ilâhiyyat okuyanlardır. Kıymetli araştırmacı zeki pakal’ın tarih deyimleri ve terimleri adlı eserinde zâkir maddesinde bu hususa ...

Aforoz: Bir Hıristiyan’a Katolik kilisesi tarafından konulan yasak. Buna göre, aforoz edilen kimse, kilise faaliyetlerine katılamaz, Katolik mezarlığına gömülemez. Ayrıca diğer Katoliklerin bu kimse ile ilişki kurması da yasaktır. Ağnam: Koyun ve keçi cinsi hayvanlardan alınan vergi, ağnam resmi. Ampir: Hayvan ve insan suretlerinin sık kullanıldığı yapı üslubu. Türk ampir üslubunda insan ve hayvan kabartmaları yerine çiçek ve yaprak süslemeleri ...

Bab-ı Ali: Yüksek kapı, Sadrazamın oturduğu konak. Osmanlı hükümeti, başbakanlık. Bac: Osmanlılarda, pazarda alınıp satılan maldan alınan vergi, bac-ı bazar. Bu ise bakana bac emini denirdi. Balyos: Osmanlı’nın klasik döneminde Avrupa ülkelerinin elçi, general ve amirallerine verilen isim. İstanbul’daki Venedik kolonisinin başkanına da bu isim verilirdi. Barok: XVI. ve XVII. yüzyıllarda resim, müzik ve mimarlıkta klasik sanatı takib eden bir ...

C Cebeli: (Cebelü). Tımar sahiplerinin savaşa hazır olarak beslemek mecburiyetinde oldukları asker. Cedit: Yeni. Nizam-ı Cedid: Yeni Düzen Cemaat: Osmanlılar’da bir dine bağlı olarak yaşayan dini toplulukların her biri. Cenah: Ordunun merkeze göre iki yanından her biri. Cihad: İslamiyet’te kutsal savaş. Cizvit: Katolik mezhebini koruyup yaymak amacıyla kurulan Hıristiyan tarikatı. Cizye: Müslüman olmayanlardan alınan vergi. Cülus bahşişi: Padişahın tahta çıktığında ...

Dar’ül-fünun: Fenler evi, üniversite. Darbhane-i Amire: Para basılan yer. (Para basma yetkisi devlete aittir.) Darphane: (darb-hane). Para basılan, sikke dökülen yer. Darüşşifa: Hastane, sağlık evi. Denge politikası: Bir devletin, güçlü devletlerin konumu, nüfuzunu gözeterek uyguladığı politika. Günün şartlarına göre, büyük devletten birinin tarafını tutma. Osmanlı Devleti, zaman zaman Fransa, İngiltere, Rusya ve Almanya karşısında böyle bir politika takip etmiştir. Derbend: ...

Ehl(ehil) : Bir şeyi elinde bulunduran, bir yerde oturan, muktedir ve becerikli olan. Eklektik: Seçmecilik. Çeşitli görüşlerden seçilmiş fikirleri bir araya toplama. Emin: Güvenilir (kimse) demektir. Osmanlı Devleti’nde bazı memuriyetlere bu unvan verilmiştir. Şehremini (Belediye başkanı) gibi. Endülüjans: Hıristiyanlıkta, kişileri para karşılığında günahtan arındırma işlemi. Enflasyon: Piyasada dolaşan para miktarının çokluğu yüzünden paranın alım gücünün düşmesi ve buna bağlı olarak ...