Türk Mitoloji Sözlüğü Ç
A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z
Çak – Türk ve altay mitolojilerinde kötü ruh. Şeytan. Çek, Şek veya Çekir olarak da bilinir.
Çekey (veya Çeğekey) – Türk ve Yakut mitolojisinde kötü ruhlardan bir grup. İnsanları kör
ederler ve görme duyularını yok ederler. İşitme duyusuna da yok edebilirler ve insanın sağır
kalmasına neden olurlar.
Çahık (veya Cahık) – Türk ve Yakut mitolojisinde kötü ruhlardan bir grup. Lânetlenmiş insanların
ruhlarıdır. Şekil değiştirebilirler. Kanlı elleri, kupkuru gözleri, ölümcül sözleri vardır. Çok
tehlikelidirler.
Çakay – Türk ve Altay mitolojisinde Yıldırım Tanrısı. Çakkay veya Şakkay olarak da bilinir.
Çakılgan – Türk, Moğol ve Altay mitolojisinde Şimşek Tanrısıdır. Çakay Han ile benzer özellikler
taşır. Kimi görüşlere göre aynı varlık, bazen de birbirlerinin kardeşidirler. Çakılgağan veya
Sahılgağan (Şahılgağan, Şahılgan) olarak da telaffuz edilir. Şimşekler çaktırır. Fırlattığı şimşekler
onun mızraklarıdır.
Çarşamba Karısı – Türkçe’de ‘saçı başı karmakarışık, üstü başı özensiz kadın’ anlamında
kullanılır, zaman zaman Alkarısı’na tekabül eder.
Çay Ninesi – Türk ve Azeri halk kültüründe çaylarda (derelerde, ırmaklarda) yaşadığına inanılan
ruhani bir varlık. Su merasimi ile bağlantısı olan olan mitolojik bir ruhtur. Etimolojik olarak
bakıldığında Çay İyesi –> Çay İnesi –> Çay Ninesi şeklindeki bir dönüşümle oluşmuş bir
sözcüktür.
Çike – Türk ve Tatar mitolojisinde Şarkı Cini. Şeke veya Çeke olarak da bilinir. Dirsek boyunda bir
cücedir.1 Yanına gelenlere destan okutturup, şarkı söyletir. Ağaçların altında yaşar, zararsızdır.
Bazen dediğini yaptırabilmek için insanları korkutur. Yakaladığı kişiye saatlerce yır (şarkı) veya
kay (destan) okuttuğu olur.
Çıvı – Altay ve Türk halk inanışında Savaş Cini. Çığı veya Çiği de denir. Geceleri birbirlerine ok
attıkları söylenir. Bu nedenle bu varlıkların bulunduğu bilinen yerlerde dışarıya çıkmaya korkulur
ve mecbur kalınıp çıkıldığında da temkinli davranılır.
Çolpan – Türk, Altay, Moğol ve Buryat mitolojilerinde Gezegenler Tanrısı. Colman, Çolbun,
Çolmun, Çulban, Çolman ve Moğolcada Solbon, Solbun, Sulban olarak da bilinir.
Çor – Türk, Altay ve Moğol halk kültüründe Cin demektir. Çer, Çur, Şor, Şar, Çora, Çura şeklinde
de ifâde edilir. Moğolcada Çotgor, Çutgur, Çutkur, Çetger, Çetker, Çidkür, Südkür, Sötkör
olarak söylenir. Gözle görülemeyen, ateşten yaratılmış varlık.
Çorabaş – Türk ve Altay halk inancında, doksan koyun derisinden kürkü ve seksen koyun
derisinden börkü (başlığı) olduğuna inanılan cindir.
Çertegri – Türk ve Altay halk inancında yaklaşık olarak şeytan kavramını karşılar. Çorların en
tehlikeli ve en kötüleridir. İnsanlara geri dönüşü olmayan zararlar verebilirler. Korkunç ve güçlü
yetenekleri vardır.
Çolboday – Ayartıcı Tanrıça. Vot Çolboday (Vot: Ot / Od; ateş ) olarak anılır. Abasılardan bir
grubun başında yer alır. Sogotoh Han’ı kandırarak onunla birlikte olduğu ve ondan bir çocuğu
doğduğu söylenir. (Çol) kökü yarım olma (yâni yeraltına aitlik) bildirir. Bu kök Çor kökü ile
yakından alâkalıdır. Hatta kimilerine göre aynı köktür. Moğolcada Şula ayırmak, bölmek, Çile
sakatlık demektir.
Çoraman (Çuraman) – Cinlerle uğraşan kişilere denir. Çoramun veya Şoramun olarak da ifade
edilir. Cin çıkarıcı. Cinci hoca. Öte dünyaya ait varlıkların yarım, eksik, tek azalı olmaları
nedeniyle onlarla uğraşan bu tür kişilerin de, zihnen ve/veya bedenen yarım oldukları veya
ileride olabilecekleri inancı yaygındır. Bu anlayış çarpılmak, çarpık, çarpılmış gibi sözcüklerle
ifade olunur. Bu varlıklarla uğraşmak tehlikelidir.
Terimler etimolojisi ve hakkında daha geniş bilgi için bkz. Karakut, Deniz. (2012). Türk Söylence Sözlüğü. Dijital Baskı.
A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z
