A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z
Malahay – Türk ve Altay mitolojisinde Ceza Tanrısıdır. Mankalay veya Mangalay olarak da
tanınır. Yakutların Tengricilik inancında, yeraltı âleminde suçlu insanların cezalarını tertip eden
tanrı seviyesinde hâkimlerden biridir. İsmi süvari, atlı anlamları taşır. Moğolcada başlık, kalpak,
örtmek gibi anlamları da vardır.
Manas Han – Türk, Altay ve özellikle Kırgız mitolojisinde söylencesel hakan. Manas Destanı’nın
başkişisi. Kırgızların bir Ulus hâline gelmelerinde büyük bir etkisi olmuştur. Hattâ destanın
kendisi bile Kırgızları bir araya getiren ortak bilinç aşılayan bir etkendir. Kırk yiğidi vardır ve bu
yiğitlerin kendi aralarında da bir hiyerarşi vardır. Manas’ın karısı Kanıkay Hanım’ın da savaşçı
Kırk Kız’ı (yardımcıları) vardır. Doğarken elinde bir kan pıhtısı vardır. Anasının karnında on ay
kalmıştır. Anadoluda söylenen ve karşısındakinin kendisini üstün görmesini vurgulayan “Sen on
aylık mısın?” sorusu ile bu durum ilginç bir benzerliğe sahiptir. Pek çok söylence kahramanı gibi
o da bir günde bir yaşına yedi günde yedi yaşına gelir. Altı yaşındayken güreşmeye başlar.
İlerleyen yıllarda büyük bir savaşçı olur. Öldükten sonra tekrar dirilir. Oğlunun adı Semetey’dir.
Manasçılar tarafından destanı ezberlenir ve nesilden nesile aktarılır.
Mangus – Türk ve Altay mitolojisinde canavar,
hortlak, dev, ejderha gibi içeriklerin tamamını
kapsar. Türk dillerinde Mangıs, Mongus, Mogus ve
Moğol dillerinde Mongas, Mangas olarak yer alır.
Mecûsi (Mecūsi, Arapça ve Farsça: مجوش , çoğulu Mecus) – Aslen Zerdüşt (genellikle din adamı)
anlamına gelen bir terim. Türk Dil Kurumu sözlüğünde “ateşe tapan” olarak açıklanan, bu
sözcük çok önceleri Maguş anlamına gelen teknik bir terimdi ve olumsuz bir anlam
taşımıyordu. Endülüs’te Pagan’lara Mecûsi deniyordu. Bunların bir kısmı Mozarab
statüsündeyken bir kısmına sadece Mecûsi deniyordu.
Maguşlar – Kuzey İran´da kurulmuş olan antik Media krallığının rahip sınıfı. Maguşlar sihir
yapabilme, hadisleri ve rüyâları yorumlayabilme ve astrolojik öngörülerde bulunabilmeleriyle
ünlüydüler. Maguşların bu ritüel bilgisi nedeniyle Zoroastrianizm´in tek gerçek rahipleri
olduklarına inanılırdı. Maguşların Zoroaster´i etkileyip etkilemedikleri ya da onun takipçisi olup
olmadıkları bilinmemektedir. Maguşlar, “Efendi Tepesi” denen tepenin üzerinde hiç durmadan
atadan oğula saat tutarlardı. Büyük yıldız görünene kadar bu saatin tutulacağı ve yıldız
göründüğünde de büyük kurtarıcının geleceğine inanırlardı. Maguşlardan İncil´de de söz
edilmektedir.
Mankurt – Türk, Altay ve Kırgız efsânelerinde bahsedilen bilinçsiz köle. Mankurt hâline
getirilmek istenen kişinin başı kazınır, ıslak deve derisi sarılır ve böylece elleri kolları bağlı olarak
Güneş altında bırakılır. Deve derisi kurudukça gerilir. Gerilen deri başı mengene gibi sıkar ve
inanılmaz acılar vererek aklını yitirmesine neden olur. Böyle bir kişi bilinçsiz ve her istenen şeyi
sorgusuzca yapan bir köleye dönüşür.
Maran (Märan, Meran) – Daha çok güney, orta ve doğu Anadolu
resimlerinde, masallarında, hikâyelerinde rastlanan, bellerinden
aşağısı yılan üstü ise insan şeklinde tanımlanan, insanların derdine
deva olabilen doğaüstü yaratıklar. Ayrıca eşanlamlı olarak
kullanılan, Erbüke, Türk halk inancında yarı insan yarı yılan olan
varlıktır. Erböke de denir. Bu varlıkların başında Yılan Ana ve/veya
Yılan Ata bulunur. Dişi olanları için “İşbüke” kullanılır.
Masal – Gerçeküstü unsurlar taşıyan sözlü halk hikâyesi. Olağanüstü öğe, kahraman ve olaylara
yer veren yaşanmamış öykülerdir.
Matır Han – Türk ve Altay mitolojisinde Cesâret Tanrısı. Matur (Patur, Patır, Batur) Han olarak
da söylenir. Korkusuz bir savaş tanrısıdır. Erlik Han’ın oğludur. Taş bilekli olarak betimlenir.
May Ana – Türk ve Altay mitolojilerinde Varlık Tanrıçası. Pay
(Bay) Ana olarak da söylenir. İnsanların koruyucusu, kollayıcısı
ve gözeticisidir. Göğün üçüncü katında oturur. Budizmin
etkisiyle Maitreya adlı Tanrı ile özdeşleşmiştir. Bayanay ile aynı
kişilik olduğu öne sürülür. Kırk başlı bir kadındır. Kimi yerlerde
gümüş saçlı sarı bir kadın olarak betimlenir. Evini havada kurar
ve çocuklarını orada doğurur. Çocukları korur. Yay ve oku ile acı
veren ruhları çocuklardan uzak tutar. Adı May Ata ile birlikte
anılır. Tungus Tanrısı “Mayın” ile benzerlikler gösterir.
May Ata – Türk ve Altay mitolojilerinde Varlık Tanrısıdır. Pay (Bay) Ata olarak da bilinir.
İnsanların koruyucusu, kollayıcısı ve gözeticisidir. Göğün üçüncü katında oturur. Budizmin
etkisiyle Maitreya adlı Tanrı ile özdeşleşmiştir. Tunguzlarda Mayın adı verilen bir Ruhlar Tanrısı
vardır ve evreni yarattığına inanılır. Bu Tungus Tanrısı yeni doğan bebeklere ruh verir.
Tunguzların Mayın adlı lütüfkâr ve yaratıcı tanrılarını da akla getirmektedir. Altay mitolojisinde,
Ülgen’in, göğün üçüncü katında oturduğuna inanılan iki oğlundan biridir. Ülgen’in, insanların
hamisi ve piri sayılan oğludur. Adı May Ana ile birlikte anılır.
Maygıl Ana – Türk, Yakut ve Altay mitolojisinde Su Tanrıçası. Altayların ve Yakutların Tengricilik
inançlarında koruyucu tanrıçalarındandır. Yeryüzündeki sulardan sorumludur.
Meçkey – Türk, Anadolu ve Altay halk inanışında, batı dillerindeki karşılığı ile birebir örtüşen bir
anlamla vampir demektir. Meçik de denir. Türk halk kültüründe ve halk inancında kendine özgü
bir vampir türüdür. Bazı yönleri bütünüyle türk kültürüne özgü olsa da Batı toplumlarının
inanışlarına çok benzeyen bazı özellikleri de mevcuttur. Örneğin tıpkı Nosferatu’da olduğu gibi,
“tağun” (yâni veba) hastalığı taşıdığına inanılır. İnsanların kanını emer, içlerinde büyür. Ölüm
saçan kambur bir yaşlı kadın (veya bazen yaşlı bir erkek) şeklinde düşünülür. Sözcük, biçmek
(kesmek) fiili ile alâkalıdır. Meç Moğolcada maymun, Mes ise silah demektir. Türklerde masal ve
söylencelerde maymuna benzer varlıklara sıklıkla rastlanır.
Melek (Arapça: ملاك , İbranice: מלאך ) – Birçok dinde inanılan semavi
yaratıklara verilen isimdir. Meleklerin görevleri Tanrı’ya hizmet
etmektir. Meleklere inancın var olduğu her din ve inançta melek
kavramına bakış farklıdır.
Mergen Han – Türk ve Altay mitolojisinde Akıl Tanrısı. Pergen Han olarak da bilinir. Herşeyi bilir.
Aklı ve zekâyı temsil eder. Göğün yedinci katında oturur. Bilgelik sahibidir. Herşeyi bildiği için
her şeye gücü yeter. Oku ve yayı vardır. Bilgeliğiyle attığı ok hedefini şaşırmaz. İnsanlara bilgelik
verir. Bilimi ve felsefeyi simgeler. Tanrı Ülgen’in oğlu olarak kabul edilir.1 Mergen, ayrıca masal
ve efsâne kahramanlarında bir ünvan olarak kullanılır; Kan Mergen, Ay Mergen, Kartaga
Mergen, Südey Mergen gibi.
Merküt (ya da Markut) veya Bürküt (Burkut) – Türk, Altay ve Moğol mitolojisinde efsânevi
kartal. Bazen Anka kuşu ile özdeşleşmiş olarak devâsa bir kuş şeklindedir. Bazen de bir tanrı
veya tanrıça olarak görünür. Altay efsânelerinde, gökyolculuğuna çıkan kamın ruhuna, ilk üç
gökkatı boyunca kılavuzluk eden dev dişi gök kuşudur.
A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z
