Türk Mitoloji Sözlüğü Ö

A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z 

Öcü – Küçük çocukları korkutmak için kullanılan kurgusal yaratıktır. Küçük çocukların dili hayalet
gibi uzun ve zor kelimelere uygun olmadığı için kısaca “Öcü” olarak tasvir ederler. Fakat öcü
çocuğun tanıdığı ve korktuğu birisinin yansıması da olabilir. Çocuklar anne-babalarının onları
sevdiğini ve incitmeyeceklerini bildikleri için korkulur kişi öcü uydurulmuştur.

Öksökö – Türk ve Altay mitolojisinde Çiftbaşlı Kartal. Türklerde önemli bir mitolojik öğedir.

Örek – Türk, Tatar ve Altay halk inancında yaşayan ölü. Zombi. İnsanların öldürüldüğü ya da
insan kanının akıtıldığı yerde ortaya çıktığı söylenir. Daha çok, öldürülen insanların mezarı
üstünde rastlanır. Örek insanlara zarar vermez, ancak onun gezindiği görülür ya da acıklı seslerle
inlediği işitilir. Bu açıdan hortlaktan farklıdır, çünkü hortlak insanlara zarar verebilir. Öldürülmüş
insanların ruhu huzur bulamaz ve katilin ya kapısını çalar ya da penceresini tıklar. Katil bu
nedenle aklını yitirebilir. Uzun boylu ve zayıf olup, kefenini çıkarmadan sadece yüzünü açar.
Macarcadaki Ördög ile ilgilidir. İnsan öldürmenin eninde sonunda cezasız kalmayacağını
anlatmaktadır.

Ören İyesi – Türk, Tatar, Altay ve Çuvaş mitolojilerinde Harabe Ruhu. Üren İyesi olarak da
söylenir. Peg İyesi, Kıyrağan İyesi veya Çaldıbar İyesi de denir. Harabenin koruyucu ruhudur.
Uygarlığın bozulma sınırları olarak görülür. Ölümle iç içe olan ve korkulan yerlerdir. Bu nedenle
tıpkı mezarlıklar gibi ölü alanlar olarak algılanırlar. Örenler de, bir anlamda yapıların ölüleri ve
onların mezarlarıdır. Buralarda sabaha kadar bilinmeyen ışıklar yanar ve müzik sesleri gelir.

Örüzmek Han (Adigece: Орзэмэдж) – Kuzey kafkas halklarında efsânevi hakan. Diğer adları
Urızmaq (Vurzamaq, Vürzəmək, Verizmeq, Orazmaq)’dır. Karaçay ve Malkarlar (Alanlar ve
Tavlular) ile iç içe geçmiş olan Nart destanlarında Nartların lideri olarak karşımıza çıkan karakter
Örüzmek adını taşır ve onun yeryüzüne düşen bir meteor parçasının içinden doğduğu ve kurt
sütü içerek büyüdüğü anlatılır. Karısı Satanay Hanım’dır. Örüzmek’in yaşadığı olaylar Basat
Han’ın yaşadığı serüvenlerle birebir örtüşür. Tepegözle karşılaşır ve onu öldürür. Türk
destanlarında Uruz Bey, Basat’ın babasıdır. Örüzmek’in Kolan adında bir atı vardır ve Türkçe
Kulan (yaban atı) ile örtüşmektedir, bu kelimenin alaca renk ifâde ettiği söylenir.

Öt Han – Türk ve Altay mitolojisinde Zaman Tanrısı. Öğöt Han da denir. Zamanın akışından
sorumludur. Zamanın geçişini bazen hızlandırır, bazen yavaşlatır. Kültigin anıtlarında şu
muhteşem ifâde yer almaktadır.

Ötüken – Türk, Altay, Moğol ve Orta Asya mitolojilerinde kutsal başkenttir. Ötügen olarak da
söylenir. Ötügen (Ötüken) Türklerin yeryüzünde ilk var olduğu ve oradan Dünya’ya dağıldığı
yerin adı olarak da kabul edilmektedir. Orhun nehri kaynaklarını bu bölgeden alır ve Göktürk
Devleti’nin de başkenti yine bu yörede kurulmuştur. İnanca göre bütün büyük devletlerin
başkenti burada kurulmalı idi. Gerçekten de pek çok Türk ve Moğol Devleti biraz genişledikten
sonra başkentlerini bu bölgeye taşımışlardır. Ötüken dağının Namı adında bir koruyucu ruhu
vardır. Ve bu ruh yine büyük olasılıkla Nuh Peygamber’i temsil eden Nama’dır. Böylece Nuh’un
gemisi ve Ötüken arasında bir bağlantı kurulmuş olmalıdır.

Ötüğ – Türk ve Altay halk kültüründe dua.1 Yakarma,
Tanrıya yalvarma, dileme, isteme. Ötüg veya Ötük olarak da
söylenir. En yalın olarak, bir şeyin gerçekleşmesini ve kötü
durumlardan korunmayı Tanrıdan istemek olarak
tanımlanabilir. Ötümek (Ötüğmek, Ötükmek) “dua etmek”
fiili ile de kullanılır. Sözcük, Öt/Öd kökünden türemiştir.
Zaman, zamanın geçişi ve yakarma anlamlarını içerir.
Ahenkli ses çıkarmak manası vardır.

Terimler etimolojisi ve hakkında daha geniş bilgi için bkz. Karakut, Deniz. (2012). Türk Söylence Sözlüğü. Dijital Baskı.

A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z