Türk Mitoloji Sözlüğü P

A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z 

Pakta (veya Paktıgan) – Türk ve Altay halk kültüründe bir tür bereket töreni. Bu bayramın
koruyucu ruhu olan Baktı Han adına düzenlenir.

Papay – Türk, Altay ve İskit mitolojilerinde Yıldırım Tanrısı. İskitlerdeki Papayos ile ilişkilidir.1
Karısı Apay olarak bilinir. İskit mitolojisindeki yedi ilâhi yaratıktan biri. Yükseklik anlamı veren bir
sözcük olarak kullanılması bakımından gök ruhları ile ilgilidir. Moğolların en yüksek derceli
Tanrılarından birisi olan Esege Malan için aynı zamanda “Babay” (Ata) sıfatını kullanmaları bu
Tanrının izlerini taşımaktadır. Türkçede yer alan Baba sözcüğünün Arapça Ebu ile bağlantılı olma
ihtimali iddia edildiğinin aksine çok düşüktür ve asıl kökeni burada aramak gerekir. Hristiyanlığın
ruhani önderini tanımlamakta kullanılan Papa terimi de yine bu sözcükle ilişkilidir. Türklerde,
Hristiyanlığın ve Rus kültürünün de etkilerinin hissedildiği bazı boylarda Babay ve Mamay
sözcükleri ana ve baba anlamında kullanılır.

Payna veya Paynagan – Türk ve Altay halk kültüründe Bereket Töreni. Bu bayramın koruyucu
ruhuna (Bayanay / Payana) at kurban edilirdi. Bu ruh her boyu kaza ve beladan korur. Bu
bayrama özellikle yaşlılar katılır. Ayrıca genç erkek ve kızlar burada birbirlerini beğenip çiçek
vererek gönüllerini almaya çalışırlar. Böylece evlenecekleri kişiyi seçerler. Payna Bayramı adı
verilen bu törende boyun nüfusunun artması için dua edilir çünkü boy ne kadar çok nüfuslu
olursa Payna da o kadar güçlü olur.1 Töreni yürüten şamanın doğaüstü yolculuğunda kullanacağı

Peri – birçok farklı kültürün efsâne, folklor ve mitolojisinde bulunan bir ruh veya doğaüstü
yaratıktır. Genellikle insan görünümünde, çoğunlukla çok küçük olduğu ve uçmak, büyü
yapmak, geleceği görmek veya etkilemek gibi doğaüstü güçlere sâhip olduğu düşünülmüş ve
böyle tasvir edilmiştir.

Peterez (Kabartayca: Бэтэрэз, Батраз; Karaçayca: Батраз; Abhazca: Патраз; Osetçe:
Батырадз Adigece: Пэтэрэз) – Nart destanlarında adı geçen önde bir kahraman ve destan
kişisi. Sabahleyin analığı Joko-nan’ın (Жъокъо-нан) Peterez’e ilk bakışına denk düşecek bir ok
dışında, kendisine silah işlemiyordu. Doğumundan önce Nart yaşlıları, “Eğer bu bebek bir kız
çocuğu olarak doğarsa, ona bir dikiş sepeti hazırlar, ona göre yetiştiririz; eğer bir oğlan çocuğu
olarak doğarsa, onu azgın sulara bırakırız” derler.

Pitsen (veya Pisten) – Türk, Tatar ve Altay halk
inancında maymun ruh. Pistin veya Misten de
denir. Moğollar Mesen olarak söylerler.

Pir (Farsça: ( پ ر – Pir, “ihtiyar, yaşlı, koca”) – Tarikat kurucusu
mutasavvıf. Mecâzen herhangi bir konunun uzmanı. Bir sanat
veya bilim dalının mânevi koruyucusu.

Pura Han – Türk ve Altay mitolojisinde At Tanrısı. Bura Han olarak da bilinir. Şamanların göğe
çıkmak için kullandıkları atlara Pura (Bura) adı verilir. Sonraları İslamdaki Burak adlı binek ile
özdeşleşmiştir. Bu hayvanlar kurt başlı olarak betimlenirler. Bu atları kendilerine Pura Han
getirir. Pura Han ve Puralar şamanı kötü ruhlardan korurlar. Ülgen Han’ın oğludur. Şamanların
gökyüzüne çıkmak için kullandıkları, kurt başlı atların adı. Bu atlar şamanları kötü ruhlardan
korurdu.

Pusat – Türk ve Altay halk kültüründe ve mitolojisinde silah anlamına gelir. Günümüzde “at,
avrat, silah” olarak söylenen atasözünün orjinal biçimi “at, avrat, pusat”1 şeklindedir ve bu
atasözünde silaha verilen önem vurgulanır. Başka bir anlayışa göre de Türk kültüründe erkeğin
bıyığına, kadının saçına, atın kuyruğuna izinsiz dokunulmaz, bunların zorla kesilmesi büyük
hakaret sayılır ve bu hakaret ancak pusatla ortadan kaldırılır.

A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z