Türk Mitoloji Sözlüğü O

A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z 

Ocak İyesi – Türk, Tatar ve Altay halk inancında Ocak Ruhu. Oçak (Ocag, Oşak, Oçok, Osak,
Öcek) İyesi olarak da bilinir. Moğollar Gulamta (Golumta, Kolomta, Holumta) Ezen olarak
anarlar.

Od Ana – Türk, Altay ve Tatar mitolojilerinde Ateş Tanrıçası. Değişik Türk dillerinde Vot (Vut,
Uğot, Uvot) Ana olarak da bilinir. Moğollar Gal Eçe derler.

Od Ata – Türk, Altay ve Tatar mitolojilerinde Ateş Tanrısı. Vot (Vut, Uğot, Uvot) Ede veya Tep
Ata olarak da bilinir. Moğollar Gal Eçege derler. Odkan biçimiyle de Moğolcada yer alır. Türkler
Odhan da derler.

Od İyesi – Türk, Altay ve Tatar mitolojilerinde ateşin koruyucu ruhudur. Vot (Vut, Uğot, Uvot)
İyesi veya Yalgın (Yalkın) İyesi ve Alev (Alav) İyesi olarak da bilinir. Moğollar Gal Ezen adı
verirler.

Odman – Türk ve Altay halk kültüründe Küçük Oğul anlamına gelir. Otman, Otoman veya
Utman olarak da söylenir. Ocağın, ev ateşinin devamlılığını sağlayan, evde kalan çocuk.
Masallardaki daima başarılı olan Küçük Oğul figürüdür. Türk kültüründe büyük kardeşler
kendilerine yeni ev açar fakat en küçük oğul evde kalır. Böylece ocak ateşinin devamını sağlar.
Osmanlı İmparatorluğunun kurucusu Osman Bey’in gerçek adının Otman olduğunu ileri süren
tarihçiler vardır. Bu ismin, İslamiyet’i kabul eden Türklerde ses benzeşimi yoluyla Osman’a
dönüştüğü söylenmektedir. Hatta mecazen Selçuklu Devleti’nin varisi olduğu ve diğer beylikler
içinde oldukça küçük olduğu halde Anadolu’daki Türk Devleti’nin ocağını sürdürdüğü için bu
adla uyum içinde olduğu da düşünülebilir. Gerçekten de bu ad Avrupa kaynaklarında Ottoman
olarak yer alır.

Odtigin – Türk ve Altay halk kültüründe ve devlet geleneğinde Küçük Şehzade demektir.
Odtekin (Odtegin) ve Moğolca Odçığın (Odçiğin) olarak da söylenir. Ocağın, ev ateşinin
devamlılığını sağlayan, evde kalan çocuk motifinin hanedan kültürüne yansımasıdır.
Masallardaki daima başarılı olan Küçük Şehzade figürüdür. Masallarda üç kardeşin en küçüğü iyi,
dürüst ve başarılı olur. Tanrısal bir güç tarafından korunur. Büyük kardeşler ya sıradandır ya da
olumsuz özellikleri vardır.

Oğuz Han – Türk ve Altay mitolojisinde Türklerin atası. Oğuz Han tarihî şahsiyet değildir. Uğuz
Han, Uz Han veya Oğur (Ogur, Ugur) Han olarak da bilinir. Oğuz Kağan Destanı’nın başkişisi.

Oğuz Kağan Destanı – Türk destanı, Hun-Oğuz destanları grubundandır. Oğuz
Kağan Destanı’nın beş ayrı yazması vardır. Çağatayca, Farsça ve Uygurca yazmalardaki Oğuz
Kağan Destanı; Oğuz boyları, Türk dili, edebiyatı, folkloru, tarihî ve kültürü hakkında bilgi verir.
Destan Türklerin atası olduğu varsayılan Oğuz Kağan’ın hayatını anlatır.

Oğuzlar – Oğuz Kağan Destanı’na göre 24 boydan ve Kaşgarlı Mahmud’un Divânü Lügati’t-Türk
eserine göre 22 boydan oluşan Orta Asya kökenli en kalabalık Türk kavmi. Günümüzde Türk
nüfusunun çoğunluğu Oğuz kavmindendir. Destanlara göre, Oğuzlar Oğuz Han’ın6oğlu ve
onların 4’er oğlundan meydana gelmişlerdir. Meydana gelen bu 24 boyun ayrı adı ve unvanları
vardır. Bu bölümleme, Oğuz Kağan Efsanesinden kaynaklanmaktadır. Her boyun bir ongunu ve
tamgası vardır.

Ogurlar – Anadolu’dan daha Batıya doğru giden kavimleri ifade etmek için kullanılan bir tabirdir.
Aslında Oğuz sözcüğü ile aynı kökten gelir ve hatta aslında birebir aynı kelimelerdir.

Onogurlar – Macarların, Bulgarların ve Uygurların bir kısmının kökenini oluşturan Hiung-nu
konfederasyonu (Hun) içerisinde yer almış Türkçe konuşan bir Türk kavmi.

Ohol – Yakut mitolojisinde Vahşet Tanrısı. Yeryüzünde büyük kırımlara sebebiyet verir. Ohol
Uğola olarak anılır. Yakut mitolojisinde, kıskançlığın, düşmanlığın ve acımasızlığın simgesidir.
“İlbis Kığha” ile birlikte göğün karanlık güçleridir ama şeytan değillerdir.2 Savaş Tanrısı olarak da
görünür.

Okan Han – Türk ve Altay mitolojisinde barış tanrısı. Ukan Han veya Okon Han olarak da bilinir.
Kan davalarına karşı çıkan, oba ve oymaklar arasındaki geçimsizliklerde, arabuluculuk yapan
tanrı. Tanrının küçük oğludur ve cezalandırılarak yeryüzüne gönderilmiştir.

Okay Han – Türk ve Altay mitolojisinde Sihirbazlık Tanrısı. Su altında yaşar. Su altında yaşayan,
öte dünya ile bağlantılı bir büyücü. İnsan kanından meydana gelen denizler ile çevrili bir evi
olduğu düşünülür. Yaşadığı kalenin etrafındaki denizler insan kanından ve kıpkırmızıdır. Kalenin
avlusu hayvan kılığındaki insanlarla doludur. Onları bu kılığa Okay sokmuştur. Tabanı denizde
tavanı gökyüzünde olan bu kale tamamen insan kafatasından örülmüştür. Bazen su içenleri
sakallarından tutarak suya çeker.

Olongo – Yakut edebiyatında destan, epik şiir. Olonho veya Olungu olarak da söylenir. Şiir
şeklindeki söylencedir.

Ongun – Eski Türklerin Tengricilik inancında, içinde bir ruhu
barındıran bir cisme verilen isimdir. Diğer eski inanç sistemlerinde
de bulunan Totem ile karşılaştırılabilir. Aynı Amerika yerlilerin
Totemleri gibi, eski Türk boylarının da her birisinin kendine özel bir
Ongun’u vardır. Bu genellikle kendi Boylarını koruduğuna
inandıkları kutsal bir havyan türü ya da büyük bir atalarının ruhunu
barındırdığına inandıkları bir cisimdir.

Ongun Han – Türk ve Altay mitolojisinde Bereket Tanrısı. Bolluk ve bereketin kaynağıdır.
Kıtlıkları giderir. Ekinlerin bereketli olmasını sağlar. Onun isteğiyle başaklar bire dokuz verirler.

Orakul (Orakıl, Orakl) – Eski sözlüklerde “antik çağda Anadolu ve Yunan topraklarında yaşamış
medyumnik yetenekleri bulunan kâhinlere ve bunların sezgi (vahiy, revelation) yoluyla
bildirdikleri ilâhî yanıta verilen ad” olarak tanımlanır. Orakl merkezleri genellikle, durugörü,
ekstaz, trans ve kehanet gibi psişik etkinliklerin ve kimi zaman inisiyatik eğitimlerin sözkonusu
olduğu Apollon tapınakları olurdu. Anadolu’daki en ünlü orakl merkezi Didim’de (Didyma)
bulunan ünlü Apollon tapınağı, antik Yunan’daki en ünlü orakl merkezi ise Delf’teki Apollon
tapınağı idi. Anadolu’daki diğer orakl merkezlerinden bazıları Efes, Hierapolis, Sard, Patara,
Klaros ve Pessinus’ta bulunuyordu.

Abdülkadir İnan’a göre Latinlerin “Orakul”ları da Türk mitolojisine aittir ve Türkçe “ırk”
kökünden gelmektedir.

Otağ – Türk, Altay ve Moğol halk kültüründe Hakan Çadırı. Büyük ve görkemli çadır. Otak (Otav)
veya Otu (Otuv) da denir. Moğollar ise Macan (Majkan, Mayhan, Mayıkan) derler. Çadırdan
farkı, yuvarlak ve süslü olmasıdır. Osmanlı’da Padişah çadırlarına bu ad verilmiştir.

Otağ İyesi – Türk, Altay ve Moğol halk kültüründe ve inanışında çadırın koruyucu ruhu. Otak
İyesi de denir. Eşanlamlı olarak Çadır (Şatır, Çatır, Çedir) İyesi, Çerge İyesi ve Tirme İyesi
tabirleri de kullanılır. Moğollar Macan (Majkan, Mayhan, Maykan) Ezen veya Asar Ezen derler.
Alaçık İyesi de yine benzer bir varlığı ifâde eder. Her çadır için farklı bir İye vardır. Türk
kültüründe otağ önemli bir yere sahiptir. Türk ve Moğol İmparatorlarının hiç kapatılmayan ve
kırk öküz tarafından çekilen Otağlarının bulunduğu tarihsel kayıtlarda mevcuttur. Bu otağ
yerleşik kültürdeki sarayın yerini tutmaktadır. Macarca Sator olarak geçer. Kırgız bayrağında yer
alan kesişen altı yol motifi, Kırgız çadırlarının tepe penceresinde tahtadan yapılan bir desendir.
Bu Geleneksel Kırgız çadırının üst bölümünde bulunan ve bakıldığında içeriden güneşin
görüldüğü “Tündük” sembolüdür.

Ovo (Ovō, Owo, Moğolca: Овпп “yığın”) – Moğol ve Altay halk
inancında ve Şamanizm’de (özellikle Moğolistan’da pek çok yerde
bulunan) genellikle kayalardan, taşlardan ya da ahşaptan yapılmış
bir tür küçük yığma tepe ve saygı alanıdır. Ovoğ (Övö, Övöğ) veya
Obo (Öbö) (Kazakça: Oba) da denir.

Oymak İyesi – Türk, Moğol ve Altay mitolojilerinde kabîlenin veya aşiretin koruyucu ruhu.
Oymag İyesi veya Oyu (Oyuv, Uyıv) İyesi olarak da bilinir. Bazen Uruk (Urug, Urıv) İyesi tabiri
de benzer bir anlamı ifade etmek için kullanılır. Moğollar Aymag Ezen olarak bilirler. Her aşiretin
farklı bir koruyucu ruhu vardır. Türklerde pek çok boyun veya oymağın kurucusu olan ve kendi
adını taşıyan bir atası bulunur. Bu ata genellikle o boyun veya oymağın koruyucusu olarak kabul
görür.

Oba İyesi – Türk halk inancında obanın koruyucu ruhudur. Her obanın kendi koruyucu ruhu
olduğuna inanılır. Obalar, göçebelerin konak yeri ve burada konaklayan aşiretlerdir. Oba İyesi de
Oymak İyesi ile birlikte değerlendirilmesi gereken, çünkü benzer ve yakın özellikler taşıyan bir
varlıktır. Oba, göçebelerin konak yeri ve burada konaklayan aşirettir. Genişlik, birlik, yaygınlık
ifâde eder.

Oyor Han – Türk ve Altay mitolojisinde Ced (Atalar) Tanrısı. Ozor Han şeklinde de söylenir. Ata
Ruhlarının önderidir ve bu bağlamda Ozor ruhları ile bağlantılıdır.

Ozor, Ozorlar – Türk, Altay ve Moğol mitolojisinde ve Orta Asya Şamanizmi’nde Ata Ruhları. Oyor
şeklinde de söylenir. Ataların başıboş olarak dolaşan ruhlarını ifâde eder. Gelip insanlara yardım
edebilirler. Moğollardaki Ced Tanrısı Oyor Han ile bağlantılıdır. Çoğunlukla iyi ruhlardır, ama
zamandan zamana sorun da yaratabilirler. Ozor ve Ongun ruhları bazı ataların bir süre boyunca
doğada dolaşan Sülde ruhlarıdır. Bu ruhlar şamanların törenlerinde en önemli yardımcılarıdır.

Oyrat Han – Oyrat/Kalmuk boylarının atası olarak kabul edilir. 17’nci yy.da gerçekten yaşamış
olduğu hakkında işaretler bulduklarını iddia eden tarihçiler vardır. Eskiden Batı Moğolları ile
Altay Türkleri kendileri için Oyrat ismini ortak olarak kullanmışlardır. Altaylılar Moğollara Kara
Oyrat ve kendilerine Ak Oyrat demişlerdir.

Ozan (Halk Ozanı veya Âşık; Azerice: عاشيق – Aşiq) – Âşıklık veya halk ozanlığı Anadolu, Güney Kafkasya ve İran’da sürdürülen, genellikle saz eşliğinde söylenen sözlü halk geleneğidir.

A | B | C | Ç | D | E | F | G | H | I | İ | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z